و تاجران براى آوردن هليلهء بزرگ كابلى در آنجا آمد و شد ميكردند « 1 » ، و اين هليله دانهء نبات طبى است كه آن را در يونانى و انگليسى مايروبيلون MYROBALON گويند ، و بهترين نوع آن هم به كيبولك ( كابلى ) معروف بود ، « 2 » كه از مواد عمدهء تجارتى كابل محسوب ميشد ، و حتى كابل را شهر هليله اعلى گفتندى . « 3 » و نيز اهميت تجارتى منسوجات نخى بسيار خوب كابل بدرجه‌يى بود ، كه از ان دستمالها و عرق پاك هشت رخ ساخته و به تمام بلاد خراسان و چين و سند مىبردند ، و هم كابل مركز تجارت نيل بود ، و طوريكه ابن حوقل از بازرگانان آنجا شنيده بود تنها در شهر و حوالى آن سالانه به قيمت دو مليون دينار طلايى نيل فروخته شدى ، و اضافه از ان هم مقدارى در دست سوداگران بودى . « 4 » و علاوه برين اموال نفيس هند و امتعهء چينى در بازارهاى آن بدست مىآمد . « 5 » ازين دو راه نخستين و دويمين كه يكى به هند و ديگرى شمالا به ماوراء النهر و چين ميرسيد ، اموال التجاره ازين دو مملكت به ايران و ممالك ديگر انتقال مىيافت ، كه از ان جمله مهم‌تر آن ابريشم چينى بود ، ولى اين تجارت در قرن ششم ميلادى كمى يافته بود ، زيرا روميان درخت توت كرم پيله را پروردند ، و از خواستن ابريشم آسيايى بىنياز شدند . « 6 » و همچنين ظروف هندى و آهن خراسانى و منسوجات رنگين كشمير و عود و مشك و دارچينى از چين ، و عود و قرنفل و نارگيل و البسهء نخى و فيل از هند و سند از راه افغانستان به اراضى غربى و كشورهاى عربى نقل ميشد . « 7 »

--> ( 1 ) - البلدان يعقوبى 53 ( 2 ) - جغرافيه خلافت شرقى ترجمه اردو 527 ( 3 ) - احسن التقاسيم 304 ( 4 ) - ابن حوقل 450 و ادريسى 72 ( 5 ) - جغرافيه خلافت 528 ( 6 ) - ايران ساسانى از كريستن سين 166 ( 7 ) - تاريخ تجارت در عصر اموى 37